ก้อนปริศนาที่ข้อพับหรือหลังข้อเท้า กดแล้ว "ไฟช็อต" จี๊ดลงเท้า... อาจไม่ใช่แค่ก้อนไขมันธรรมดา!

​

ก้อนปริศนาที่ข้อพับหรือหลังข้อเท้า กดแล้ว "ไฟช็อต" จี๊ดลงเท้า... อาจไม่ใช่แค่ก้อนไขมันธรรมดา!

"หมอครับ ผมมีก้อนที่หลังข้อเท้ามาเป็นปีแล้ว ตอนแรกมันเล็กๆ ก็ไม่ได้สนใจ แต่หลังๆ พอกดโดน หรือนั่งทับท่านั้นนานๆ มันจะเสียวแปล๊บเหมือนไฟช็อตวิ่งไปที่ฝ่าเท้าเลยครับ บางทีก็ชาๆ ที่ส้นเท้า กลัวจะเป็นมะเร็งหรือเปล่าครับ"

คุณก้อง (นามสมมติ) ชายวัย 38 ปี เข้ามาปรึกษาด้วยความกังวลใจ เพราะก้อนที่ขาเริ่มรบกวนการเดินและการใช้ชีวิต

หลายคนพอคลำเจอก้อนที่ขา หรือข้อพับเข่า มักจะนึกถึง "ถุงน้ำ" หรือ "ก้อนไขมัน" เป็นอันดับแรก แต่ถ้าก้อนนั้นมีอาการพิเศษ คือ กดแล้วเสียว กดแล้วชาร้าว เหมือนไฟช็อต นั่นคือสัญญาณเตือนของโรคที่ชื่อว่า **"ชวานโนมา" (Schwannoma)**หรือ "เนื้องอกปลอกหุ้มเส้นประสาท" ครับ

อย่าเพิ่งตกใจคำว่า "เนื้องอก" นะครับ เพราะข่าวดีคือ "ส่วนใหญ่ไม่ใช่เนื้อร้าย" วันนี้หมอจะพาไปทำความรู้จักโรคนี้ให้ลึกซึ้ง เพื่อความสบายใจและการรักษาที่ถูกต้องครับ

รู้จัก "ชวานโนมา" ผู้มาเยือนเส้นประสาท

ในร่างกายเรามีเส้นประสาทวิ่งไปมาเหมือนสายไฟครับ และสายไฟนี้จะมีฉนวนหุ้มอยู่ ซึ่งเจ้าฉนวนนี้สร้างจากเซลล์ชื่อว่า "ชวาน" (Schwann cell)

โรค Schwannoma คือการที่เซลล์ฉนวนพวกนี้มันแบ่งตัวผิดปกติ จนโตขึ้นมาเป็นก้อนกลมๆ หรือรีๆ เกาะอยู่ที่เส้นประสาท โดยเฉพาะที่ "เส้นประสาททิเบียล" (Tibial Nerve) ซึ่งเป็นเส้นประสาทหลักที่อยู่หลังข้อพับเข่า วิ่งลงมาที่น่อง และเข้าสู่ข้อเท้าด้านในครับ

ก้อนนี้จะโตช้ามาก บางคนเป็น 5-10 ปีโดยไม่รู้ตัว แต่พอมันโตจนเริ่มเบียดเนื้อเส้นประสาทข้างใน อาการปวดและชาจึงตามมาครับ

อาการสังเกต: ก้อนนี้... มีนิสัยขี้ฟ้อง

ถ้าคุณมีก้อนที่ขา ลองเช็กดูนะครับว่ามีอาการแบบนี้ไหม

1. ก้อนขยับได้ (Movable Mass): ลองจับก้อนขยับดูครับ ถ้าเป็นเนื้องอกเส้นประสาท มักจะขยับได้ในทิศทาง "ซ้าย-ขวา" (ขวางแนวเส้นประสาท) แต่จะขยับ "ขึ้น-ลง" (ตามแนวเส้นประสาท) ไม่ค่อยได้
2. สัญญาณไฟช็อต (Tinel’s Sign): นี่คือเอกลักษณ์เลยครับ ถ้าเอานิ้วเคาะเบาๆ ที่ก้อน จะรู้สึกเสียววาบเหมือนไฟช็อต วิ่งจี๊ดลงไปที่ปลายเท้าหรือฝ่าเท้า
3. ปวดหรือชา: อาจมีอาการปวดตื้อๆ หรือชาบริเวณฝ่าเท้าหรือส้นเท้า (พื้นที่ที่เส้นประสาททิเบียลไปเลี้ยง)
4. โตช้าๆ: ก้อนไม่ได้โตพรวดพราด แต่ค่อยๆ ใหญ่ขึ้นทีละนิดในระดับปี

การตรวจวินิจฉัย: แยกมิตรออกจากศัตรู

เมื่อมาหาหมอ หมอจะซักประวัติและตรวจร่างกายอย่างละเอียด แต่การคลำอย่างเดียวอาจบอกไม่ได้ 100% ครับ เครื่องมือที่จะช่วยตัดสินได้ดีที่สุดคือ

1. อัลตราซาวนด์ (Ultrasound): ช่วยดูเบื้องต้นว่าเป็นถุงน้ำ (Cyst) หรือก้อนเนื้อ (Solid mass)
2. MRI (การตรวจคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า): นี่คือพระเอกครับ MRI จะให้ภาพที่ชัดเจนมาก หมอจะเห็นเลยว่าก้อนเนื้อมันแทรกอยู่ในเส้นประสาทแบบไหน และมีลักษณะเฉพาะที่เรียกว่า "Target Sign" ซึ่งช่วยยืนยันว่าเป็น Schwannoma ไม่ใช่มะเร็งร้ายครับ

ทำไมถึงเป็น? ปัจจัยเสี่ยงคืออะไร?

ส่วนใหญ่โรคนี้เกิดขึ้นเอง (Sporadic) โดย "ไม่ทราบสาเหตุแน่ชัด" ครับ ไม่ได้เกิดจากการกินอาหารผิด หรือใช้งานหนัก

แต่ในส่วนน้อย (น้อยมาก) อาจเกี่ยวข้องกับโรคทางพันธุกรรมที่เรียกว่า Neurofibromatosis แต่กลุ่มนั้นมักจะมีก้อนตามตัวหลายๆ ที่ครับ ถ้าเรามีก้อนเดียวโดดๆ มักจะเป็นชนิดที่เกิดขึ้นเอง ไม่น่ากังวลเรื่องกรรมพันธุ์ครับ

แนวทางการรักษา: ต้องผ่าตัดทุกคนไหม?

1. การเฝ้าระวัง (Observation) ถ้าก้อนเล็กมาก (ไม่ถึง 1-2 ซม.) ไม่มีอาการปวด ไม่ชา ไม่รบกวนชีวิต หมออาจแนะนำให้ติดตามดูอาการ อัลตราซาวนด์ซ้ำทุก 6-12 เดือนครับ

2. การผ่าตัด (Surgery) หากก้อนเริ่มโต มีอาการปวด ชา หรือกดแล้วไฟช็อตจนรำคาญ การรักษามาตรฐานคือ "การผ่าตัดเอาก้อนออก" ครับ

ความกังวลของคนไข้: "ผ่าแล้วจะเดินไม่ได้ไหม? เส้นประสาทจะขาดไหม?"

ความจริง: การผ่าตัด Schwannoma ในปัจจุบัน เราใช้เทคนิค "จุลศัลยกรรม" (Microsurgery) คือใช้แว่นขยายหรือกล้องช่วยผ่าตัด เนื่องจากก้อนเนื้องอกนี้มักจะมี "เปลือก" (Capsule) หุ้มชัดเจน และมักจะแค่ "เบียด" เส้นประสาทเส้นดี ไม่ได้กินเนื้อเส้นประสาท หมอสามารถค่อยๆ เลาะเอาก้อนออก (Enucleation) โดยเก็บเส้นใยประสาทที่ดีไว้ได้ครับ

หลังผ่าตัดและการฟื้นฟู

หลังผ่าตัด คนไข้ส่วนใหญ่สามารถเดินได้ทันทีครับ แต่อาจมีอาการเหล่านี้บ้าง

• อาการชา: อาจมีอาการชาชั่วคราวบริเวณแผลหรือฝ่าเท้า จากการที่เส้นประสาทถูกรบกวนขณะผ่าตัด ซึ่งมักจะค่อยๆ ดีขึ้นเอง
• การบริหาร (Nerve Gliding): เมื่อแผลเริ่มหาย หมอจะสอนท่าบริหารยืดเส้นประสาท เพื่อป้องกันไม่ให้เส้นประสาทไปยึดติดกับพังผืดแผลผ่าตัด ช่วยให้เส้นประสาทลื่นไหลได้ดี ไม่ตึง

พยากรณ์โรค: จะหายขาดไหม?

โรค Schwannoma มีพยากรณ์โรคที่ "ดีมาก" ครับ

• โอกาสหายขาดสูง: ถ้าผ่าตัดเอาก้อนออกได้หมด โอกาสกลับมาเป็นซ้ำที่เดิมมีน้อยมาก (Rare recurrence)
• ไม่ใช่เนื้อร้าย: โอกาสที่จะกลายเป็นมะเร็งมีน้อยมากๆ (Malignant transformation is extremely rare)

สรุป

ก้อนที่กดแล้วไฟช็อต อย่าปล่อยให้เป็นปริศนาค้างคาใจครับ แม้ชื่อ "เนื้องอกเส้นประสาท" จะฟังดูน่ากลัว แต่ความเป็นจริงแล้ว "ชวานโนมา" คือเนื้องอกใจดีที่รักษาให้หายขาดได้

หากคุณมีก้อนที่ขา ข้อพับ หรือข้อเท้า ที่มีอาการแปลกๆ ตามที่หมอเล่ามา อย่ามัวแต่นวดคลึงเอง เพราะอาจไปกระตุ้นให้เส้นประสาทช้ำได้ ให้มาพบแพทย์เฉพาะทางเพื่อตรวจให้ชัดเจน รักษาให้ตรงจุด แล้วคุณจะกลับมาเดินเหินได้อย่างสบายใจ ไร้อาการไฟช็อตอีกต่อไปครับ

---

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ จังหวัดเชียงใหม่ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#ก้อนที่ขา #ก้อนไขมัน #เนื้องอกเส้นประสาท #Schwannoma #TibialNerve #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ผ่าตัดก้อนเนื้อ #ไฟช็อตลงขา #ปวดน่อง #MRIกระดูกและข้อ

References

1. Gosk J, Gutkowska O, Mazurek P, Koszewicz M, Ziółkowski P. Peripheral nerve schwannomas: a review of diagnosis and management strategies. Am J Clin Exp Urol. 2015;3(1):33-37.
2. Knight DM, Birch R, Pringle J. Benign solitary schwannomas: a review of 234 cases. J Bone Joint Surg Br. 2007;89(3):382-387.
3. Kim SM, Seo SW, Lee JY, Sung KS. Surgical outcome of Schwannomas arising from major peripheral nerves in the lower limb. Int Orthop. 2012;36(8):1721-1725.
4. Gao Y, Cui Y, Chen S, et al. Management of benign tumors of the tibial nerve in the popliteal fossa. Oncol Lett. 2015;9(2):593-596.
5. Phalen GS. Neurilemomas of the major nerves of the extremities. Keio J Med. 1970;19:153–64.